Wie gevels ontwerpt, weet dat details het verschil maken. Schijnvoegen zijn zulke details die het gevelbeeld subtiel sturen: ze laten je spelen met ritme en schaal, terwijl de uitvoering eenvoudig blijft.
“Wij werken al decennialang met schijnvoegen”, vertelt Marten Strating, DGA bij Strating Gevelsteenmeesters. “Graag vertel ik je hoe ze je de vrijheid geven om met één steen meerdere gevelbeelden te realiseren.”
- Wat is een schijnvoeg?
- De voeg als krachtig ontwerpmiddel
- Het uiterlijk van oud metselwerk, passend binnen moderne bouweisen
- Minder snijwerk op de bouwplaats
- Inspirerende projecten met schijnvoegen
Bij schijnvoegen ontstaat het gevelbeeld al in de productie, niet pas op de bouw. Tijdens het persen van de klei wordt via het mondstuk een smalle gleuf in de steen aangebracht. Die gleuf wordt tijdens het metselen meegevoegd, in de gewenste voegkleur.
Het resultaat is een gevelsteen die optisch wordt opgesplitst. “Wat aan de buitenzijde oogt als twee of meerdere stenen, is technisch gezien één steen”, legt Marten uit. “Door een gleuf toe te passen in een standaard steen lijkt de gevel opgebouwd uit kleinere vormen, zoals vierkanten. Dat geeft je als architect meer vrijheid om met verschillende maten te spelen, terwijl de uitvoering eenvoudig blijft.”
“Door het gebruik van schijnvoegen neemt het aandeel voegen in het gevelbeeld toe. Daardoor speelt de kleur van de voeg een grotere rol in je ontwerp”, zegt Marten.
Een duidelijk voorbeeld hiervan zijn de twee nieuwbouwappartementen aan de Johannes Vermeerstraat in Groningen. Hier zijn twee woongebouwen gerealiseerd met exact dezelfde gevelsteen (VTS Liverpool) en hetzelfde metselverband. Toch ontstaat er een duidelijk verschil in uitstraling: door de gekozen voegkleuren krijgt het ene gebouw een strakke, moderne uitstraling, terwijl het andere juist een zachter, bijna klassiek gevelbeeld laat zien.
Hoe dat komt? Door schijnvoegen toe te passen, ontstaan er extra lijnen in het gevelvlak. Daardoor worden voegen een volwaardig ontwerpelement. Zo kun je als architect nog gerichter sturen op contrast, nuance en ritme.
Schijnvoegen maken het mogelijk om het uiterlijk van historisch metselwerk na te bootsen, zonder dat daar dikke muren of zware constructies voor nodig zijn. "In oudere gebouwen werden gevels vaak steens gemetseld, waarbij koppen en strekken elkaar afwisselden. Dat gaf gevels een robuust en ambachtelijk karakter", legt Marten uit.
Maar tegenwoordig worden gevels meestal halfsteens uitgevoerd. “Met schijnvoegen kun je toch dat massieve beeld oproepen. Het lijkt alsof een gevel dik en zwaar is, terwijl hij technisch gewoon slank blijft.”
Juist binnen renovatieprojecten, zoals in het aardbevingsgebied, wordt deze oplossing veel toegepast. Daarnaast biedt het voor architecten die werken aan binnenstedelijke projecten, monumentale panden of herbestemmingen een praktische manier om historische uitstraling te combineren met de eisen van de huidige bouwpraktijk.
Een goed gevelontwerp moet ook prettig uitvoerbaar zijn op de bouw. Ook hier maken schijnvoegen het verschil. Omdat een schijnvoegsteen wordt verwerkt als één normale steen, verandert er voor het metselbedrijf weinig aan de manier van werken.
Er hoeft niet te worden gezaagd, gekapt of geknipt om het gewenste gevelbeeld te bereiken. “De metselaar metselt gewoon zoals hij of zij dat gewend is. Je hoeft geen stenen doormidden te zagen, terwijl het gevelbeeld wel veel rijker wordt.”
Dat levert concrete voordelen op de bouwplaats op: minder snijwerk betekent minder afval en materiaalverlies, maar ook tijdswinst in de uitvoering. De uitvoering verloopt daardoor makkelijker, terwijl het ontwerp intact blijft.
